Menu

Goede dingen van kloosters

De abdij van St. Severin

St SeverinSt Severin

Elke plek heeft zijn magie en zijn problemen. Toen ons klooster nog in Leinau was, was het vanwege de indeling van de grond en de geografische ligging niet mogelijk om daar een klassieke kloostertuin aan te leggen. Jarenlang hebben wij dus een wilde kruidentuin gekoesterd en verzorgd, met zeldzame kruiden van over de hele wereld. Door het verlies van ons kloostergebouw in 2010 heeft onze gemeenschap de tuin met pijn in het hart moeten achterlaten. Met veel moeite zijn we er toch in geslaagd ongeveer negentig procent van de planten te redden.

Het moet een kloostertuin worden

Nu wonen wij op de hoogten boven Kaufbeuren, en daar zijn de voorwaarden niet aanwezig om een soortgelijke tuin aan te leggen als vroeger. Ons klooster ligt op de berg en het klimaat is er veel strenger. De verhuizing van de abdij naar haar huidige locatie opende echter nieuwe mogelijkheden voor de planning, aangezien het terrein breed en vlak is. Zo werd de mogelijkheid van een klassieke kloostertuin duidelijk, en het klooster heeft nu besloten een kloostertuin van twaalf velden aan te leggen, zoals bekend van middeleeuwse kloosterplannen.

Onze Orde volgt de Regel van Sint Benedictus, die bepaalde dat alles wat tot het onderhoud van de monniken dient, zoveel mogelijk binnen het kloosterterrein moet worden gesitueerd. Enerzijds diende dit om de gemeenschap te beschermen in tijden van oorlog, anderzijds werd het klooster verondersteld een beeld van het paradijs te zijn, temidden van de gevaren en tegenspoed van de "buitenwereld". De kloostertuin verschijnt hier in het beeld van een Hof van Eden, waarin alles groeit wat dient om de mens te voorzien.

Het getal 12 had een bijzonder mystieke betekenis voor de mensen van de Middeleeuwen, het vertegenwoordigt de cyclus van het jaar - 12 maanden, de tijd - 12 uur dag, 12 nacht, Gods verbond met de mensheid: 12 stammen van Israël, 12 apostelen, 12 poorten in het hemelse Jeruzalem. De 12 bevat de twee getallen van goddelijke en kosmische volmaaktheid: 3 x 4. Als spiegel van de goddelijke orde komt de tuin overeen met een theologie die symbolisch en zintuiglijk kan worden ervaren. Praktisch gezien zijn de twaalf velden een navigatiehulp voor de tuinbroeder en zelfs voor de meest eenvoudige beginneling om te weten waar welke planten te vinden zijn. In totaal zullen er tussen de 24 en 36 van de belangrijkste geneeskrachtige, specerij- en groenteplanten in worden ondergebracht.

Met kleine variaties zijn dit nog steeds dezelfde planten die reeds vermeld staan in de "Capitulare de villis", de landverordening van Karel de Grote. Daarin schreef Karel de Grote voor welke planten verplicht moesten groeien in de tuinen van zijn rijk. Een van de grote dichters uit de Karolingische tijd, Walahfrid Strabo, verwijst naar hen; in zijn uitstekende didactische gedicht "Hortulus" vermeldt hij: Salie, wijnruit, berenkruid, kalebas, meloen, alsem, zeeoor, venkel, iris, lavas, lelie, opiumpapaver, scharlei, damesmunt, polemmunt, selderij, medicinale wilg, agrimonie, tansy, catnip, mierikswortel, ook de tuinradijs en de roos. Het gaat om planten die nuttig waren voor de bevoorrading van het klooster in de keuken, de apotheek, het badhuis en de kerk en die niet voldoende in het wild groeiden of niet inheems waren. Al het andere werd ofwel in het wild verzameld of ook verbouwd in de extra boomgaarden en velden van het klooster.

In het midden van de tuin, op een centrale as, zal het kruis dan staan als een weerspiegeling van de ware Heer en Schepper van de tuin. Als voormalig tuinman (in mijn tijd vóór het klooster) was ik vaak gedesillusioneerd omdat alle romantische ideeën die ik als jeugd had over een tuin abrupt werden teleurgesteld. Het ging allemaal om industriële teelt, efficiëntie en geldelijke uitbuiting van de natuur. In een kloostertuin gaat het om harmonie met de schepping, je leert de planten kennen als gevoelige wezens. Hier leren wij te handelen in ecologische verantwoordelijkheid, want wij zijn slechts bewaarders, geen meesters van Gods tuin. Met Gods hulp, moge ons project slagen.

Abt Klaus OPR (†); Oecumenische Cisterciënzerabdij van St. Severin, Kaufbeuren

Kloostertuin: Herinnering aan het verloren paradijs

Elke tuin raakt aan een verlangen dat diep in het menselijk hart sluimert, het verlangen naar die oeroude en gelukkige tuin uit de begintijd van de mensheid, de plaats van geborgenheid en vertrouwen waar de relatie van de mens met zijn God en Schepper nog ongebroken was.

Is het niet dit verlangen, deze herinnering aan het verloren paradijs, dat de mensen van alle tijden heeft bewogen om tuinen aan te leggen en te cultiveren? Maar wat maakt een tuin, onze tuin, een wereld vol kleuren, geuren en lekkernijen, tot een klein paradijs? Is het de doordachte lay-out, zijn het de harmonieus op elkaar afgestemde planten in hun verschillende bloei- en rijpingsperioden? Is het de liefdevolle en zorgvuldige verzorging, is het de zon, wind, regen en dauw op het juiste moment? - Dat is allemaal belangrijk, zeker, maar het eigenlijke blijft altijd een mirakel, het eigenlijke is niet haalbaar.

En degene die met een waakzaam en liefdevol hart door zijn tuin wandelt, staat verbaasd voor dit wonder: Elk jaar verwelkomt hij met vreugde de eerste winterlila, die de nog koude januaridagen verwarmt met haar warme boterbloemgeel, wacht hij tot sneeuwklokjes, primula's en viooltjes uit hun winterslaap ontwaken, spiedt hij wanneer eindelijk een groene glinstering zich op het land aandient, of het wortelzaad ontkiemd is, verheugt zich over de bloei van de zomerbloemen en de vlucht van de vlinders, onderzoekt aandachtig de rijpende vruchten, neemt de geur van de aarde en de planten in zich op, hoort de wind in het prieel waaien en weet toch dat hij zelfs met al zijn inspanning geen knop open kan krijgen. Dat het dat toch doet, dat het rijpt tot bloesem en vrucht, is het steeds nieuwe wonder waarmee de tuin ons schenkt.

Zr Christa OSB; St. Mary's Abbey, Fulda

De monniken van St. Severin

In het voorjaar van 2010 verhuisde de abdij van St. Severin, en sindsdien wonen de drie religieuzen in de voormalige radarschool van de Bundeswehr op het frisse, zonnige (soms mistige) plateau boven Kaufbeuren in de Beierse Allgäu. Zij moesten hun oude woning in Leinau, die zij alleen maar hadden gehuurd, opgeven na een verandering van eigenaar.

De monniken van de abdij behoren tot de oecumenische cisterciënzerorde van Port Royal. In de 17e eeuw stond de naam voor een vrome beweging rond het Jansenisme. Dit kleine spirituele schip is nooit helemaal gezonken, ook al slingerde het heftig heen en weer tussen idee en daad en denominaties, totdat het in 1946 de monastieke vaart hervatte.

De monniken van St. SeverinDe monniken van St. Severin

En waarom zou het niet symbolisch zijn dat de monniken nu juist hier hun haven hebben gevonden onder een zeemerk van de luchtvaart? Zij verdienen hun brood met het geven van spirituele cursussen en vooral met het produceren van zeep en andere lichaamsverzorgingsproducten. Het is werk dat zeer goed past bij de monastieke afzondering, omdat het minder grote machines en apparatuur vereist en meer concentratie en aandacht voor details. Dit is duidelijk voor Fr. Georg, die de gegoten zeepblokken in handgrote stukken snijdt.

Menu